2026/08/16

Sîtokînîn

 

Sîtokînîn (bi înglîzî: cytokinin) komek ji hormonên riwekan in ko bi hevkariya hormona oksînê, dabeşbûn û guherîna xaneyên riwekan han dikin.[1]

Pûxte

Ji ber ko di çandina şaneyan de bi sîtokînezê (parvebûna sîtoplazmayê) dabeşbûna xaneyan han dike, navê sîtokînîn li vê hormonê dane.[2]Sîtokînîn di riwekan de bi gelemperî proteînên ji bo dabeşbûna xaneyê dide çêkirin an jî han dike.[1]Piraniya sîtokînînên riwekê di merîstema lûtkeyî ya regê riwekan de tê berhemkirin û bi navbeynkariya şaneya darik tên guhaztin bo hemû beşên riwekê. Pêkhateya bingehîn a sîtokînînê ji purînên ji adenînînê hatine guhertin pêk tê. Ne yek lê gelek corên sîtokînînan heye. Bi gelemperî zeatîn sîtokînîna serbest a sirûştî ya herî zêde ye, lê sîtokînên dehîdrozeatîn û adenîn îzopentenîl jî bi awayekî zêde di riwek û bakteriyan de cih digirin.[3]

Dîrok

Di sala 1913yê de riwekzan Gottlieb Haberlandt di hin şaneyên riwekan de hebûna kîmyayîyek nenas destnîşan kir. Ew madeya kîmyayî guhrîn û dabeşbûna xaneyan dabîn dikir û çêbûna kambiyuma tepedorî han dikir.[4][1]

Di salên 1940an heta 1950yan, lêkolîner xebat kirin ji bo dîtina madeya ko çandina şaneyê de wê dabeşbûna xaneyên riwekê han bike.[5] Di sala 1941ê de riwekzan Johannes van Overbeek di xebatek xwe de dît ko di şîrê gûza hindê (ango endosperma avî ya tovê gûza hindê (bi înglîzî: coconut) de tiştek heye ko rêjeya debeşbûn û geşebûna xane û embriyoyê zêde dike. Zanyar di xebatên xwe de dîtin ko heke madeya di gûza hindê, li hawira çandina şaneyê neyê zêdekirin, xane dabeş nabin.[6] Ji ber ko pêkhateya şîrê gûza hindê pir aloz bû, lêkolîner bo demek dirêj nikarîbûn pêkhateya kîmyayî ya madeya ko debeşbûna xaneyê han dike, keşif bikin.[5] Di nav çendan salan de hinek madeyên ko dabeşbûna xaneyê han dikin, ji şîrê gûza hindê hat cihê kirin.

Di sala 1955ê de madeya bi navê kînetîn (corek sîtokînînê ye) hat keşifkirin, kînetîn di hebûna oksînê de xaneyên parenkîma yên kiroka riweka titûnê zêde dikir.[4]Kînetîn ne ji xaneya riwekan lê ji ADN-ya spermê masiyek hatibû cihêkirin. Herçiqas kînetîn madeyek sirûştî ya riwekan neba jî, lê dîsa jî dabû nîşankirin ko madeyêk kîmyayî ya sade, dikare dabeşbûna xaneyê han bike.[4]

Di sala 1964ê de di endosperma avî ya hebikên lazût (garis) de madeyek bi navê zeatîn ko pêkhateya wê dişibe kînetînê hat tespîdkirin. Zeatîn jî mîna kînetînê dabeşbûna xaneyê han dikir. Ji ber ko evan madeyan parvebûna sîtoplazmayê ango sîtokînezê han dikin, navê sîtokînîn li wan kirin.[5] Paşê, di riwekên din de hin sîtokînînên din jî hatin keşifkirin. Herwisa zanist jî hin sîtokînînên destkarî çêkirin.[5]Îro bi qasî 200 sîtokînînên sirûştî û yên destkarî tên zanîn.[7]

Pêkhate

Pêkhateya kîmyayî ya zeatînê. Zeatîn sîtokînîna sirûştî ye, cara ewil ji tovê garisê (lazût) hatiye bidestxistin.

Pêkhateya sîtokînînên sirûştî dişibe pêkhateya adenînê. Adenîn baza (nift) purînê ye di molekulên ADN û ARN-yê de.[5] Sîtokînînên sirûştî di pozîsyona N6 a purînê de komek talî ya guherbar lixwe digirin. Pêkhate û şiklê koma talî, bandor li ser çalakiya sîtokînînê dike.

Li gor pêkhateya wê ya kîmyayî, sîtokînîn du cor in: sîtokînîna cora adenînî (bi înglîzî: adenine-type) û ya cora fenîlureyî (bi înglîzî: phenylurea-type). Kînetîn, zeatîn û 6-benzîlamînopurîn (bi înglîzî: 6-benzylaminopurine) sîtokînînên cora adenînî ne. Dîfenîlure (bi înglîzî: diphenylurea) û tîdyazuron (bi înglîzî: thidiazuron (TDZ)) jî mînak in bo sîtokînîna cora fenîlureyî.[8] Sîtokînînên cora fenîlureyî, sîtokînên destkarî (sentetîk) ne.

Hormona sîtokînîn di riwek û hin bakteriyan de wekî molekulek serbest cih digire. Ango bi bendê kovelendî bi molekulên din ve girêdayî nîne. Li gel riwekên tovdapoşrav û tovrût, kevz, dîatom, hezaz, serxes jî sîtokînîna serbest lixwe digirin.‌[3]

Çêbûn

Sîtokînîn di şaneyên hê ber bi geşebûnê ne, bi gelemperî di reg, embriyo û fêkiyan de hê pirtir tê berhemkirin.[9]Di riwekan de bo berhemkirina sîtokînînan, cihê sereke merîstema lûtkeyî ya regê ye.[10]Sîtokînîna regê bi av û mîneralan di nav şaneya darik de tê guhaztin bo ajê.‌[11][9]Gava aj ji rega riwekê tê cihêkirin, herika şileya nav şaneya darik a ji regê didome. Analîza şileya ji regê, hebûna sîtokînînan piştrast dike, ev rewş rave dike ko sîtokînîn di regê riwekê de tê berhemkirin.[10] Bi gelemperî di endosperma tovê de jî xestiya sîtokînînê zêde ye û geşe û peresîna tov û embriyoyê kontrol dike.[2]

Erkê sîtokînînan di riwekan de

Ji keşifa wan heta îro, hat dîtin ko gelek bandorên sîtokînînan li ser geşebûn û peresîna riwekan de heye. Dabeşbûna xaneyan, pîrbûna pelan, zalbûna lûtkeyî, cihguhertina xurekan, çêbûn û çalakiya merîstema lûtkeyî, peresîna kulîlkan, hilweşandina mitbûna gopikan û zîldana tovê hin ji kiryarên sîtokînînan in. Herwisa sîtokînîn di lûtkeya reg û ajê de li ser qebareya merîstemê, çalakiyên xaneyên qedê û peresîna şaneya lûleyî de jî bandor dike.[12] Her çiqas sîtokînîn gelek kiryarên xaneyan rêk bixe jî, kontrola dabeşbûna xaneyan karê herî kirîtîk e di geşebûn û peresîna riwekan de.[3]

Dabeşbûna xaneyê

Sîtokînîn bi taybetî xaneyên ciwan ên hê neguherînê bo şaneyek taybet, han dike bo dabeşbûn û peresînê.[5]Heke dema xane dabeş dibe, li gel sîtokînînê, li hawirê de oksîn jî hebe, sîtokînîn xaneyê han dike û derbasûna xaneyê ji qonaxa G2 bo qonaxa mîtozê leztir dike. Lê heke oksîn tune be, bandora sîtokînînê çênabe.[4]

Zalbûna lûtkeyî û çêbûna gopikên teniştî

Rewşa ko di riwekan de bi bandora oksînê ya di gopikê lûtkeyî (merîstema lûtkeyî) de, rê li ber geşebûna gopikên teniştî tê girtin û gopik di qonaxa mitbûnê de dimînin, wekî zalbûna lûtkeyî (bi înglîzî: apical dominance) tê navkirin. Gopika lûtkeyî, riwekê ber bi tîrojên ronahiyê dirêj dike ko riwek hê pirtir ronahî werbigire.

Di riwekan de zalbûna lûtkeyî ji aliyê du hormonan ve tê rêkxistin: oksîna ji gopika lûtkyî û sîtokînîna ji serikê regê.‌[13] Bandora evan herdu hormonan bi awayekî hevdij e. Oksîn rê li ber geşebûna gopikên teniştî digire, lê sîtokînîn geşebûna wan han dike.

Dema xestiya oksînê zêde ye, di riwekê de ji ber zalbûna lûtkeyî, geşebûna gopikên teniştî sinordar e.[14] Di demsala biharê de her ko reg bi lez geşe dibin, bi rêjeyek zêde sîtokînîn jî berhem dikin. Sîtokînîn tê guhaztin bo ajê, li wir gopikên mitbûyî han dikin gopikên teniştî şîn dibin û ji jêrê lûtkeya ajê de liqên nû ji qedê riwekê dirêj dibin.[2]

Derengxistina pîrbûnê di pelan de

Wekî mîna hemû zîndeweran, xaneyên riwekan jî bi qonaxa asayî ya pîrbûnê ve rûbirû dimînin. Li ser riwekan de bandorek din a sîtokînan jî derengxistina kiryara pîrbûnê ye.[5]Sîtokînîn rê li ber hilweşîna proteînan digirin, çêbûna proteînan han dikin û ji şaneyên nêzîk xurek dabîn dikin, bi vî awayî pîrbûna endamên riwekê tê derengxistin.[10] Mînakek ji bo pîrbûna riwekê zerbûna pelê ye. Di xaneyên pelê de proteîn parçe dibin, klorofîl hildiweşe, ARN û çewrî kêm dibin, loma rengê pelê ber bi zerokî ve diguhere, xane ber bi mirînê ve diçe.[3]Sîtokînîn dikare bi derengxistina hilweşîna proteîn û klorofîlên nav kloroplastan, hankirina çêbûna ARN û proteînan, bo demek rê li ber zerbûna pelan bigire.[9]

Di bazirganiyê de dema embarkirina sebzeyên kesk de ji bo rê li ber zerbûna sebzeyan were girtin û sebze ji bo demek dirêj kesk bimînin, sîtokînên wekî kînetîn tên bikaranîn.[15]

Çandina şaneyê

Çandina şaneyê (bi înglîzî: tissue culture) rêbazek pirbûna nezayendî ya destkarî ye. Di vê rêbazê de ji xane an jî şaneyên riwekê di laboratuvarê de riwekên nû yên kopiyên hev tên çêkirin. Ji bo serkeftina çandina şaneyê, li gel xurek û mîneralên guncaw, divê di hawirê de sîtokînîn û oksîn jî bi têra xwe hebin.[5]

Heke di hawira ko çandina şaneyê rû dide de rêjeya oksîn û sîtokînînê heman bin (1:1), xaneyên çandina şaneyê dabeş dibin û girseyek ji xaneyan peyda dibe. Girseya xaneyên çandina şaneyê wekî kallus (bi înglîzî: callus) tê navkirin. Kallus ji bo gellek parçeyan tê parçekirin.Heke di çandina şaneyê de xestiya oksînê ji ya sîtokînînê zêdetir be, di kallusê de reg şîn dibe. Gava xestiya sîtokînînê ji ya oksînê zêdetir be, îcar di kallusê de ajê riwekê geşe dibe.[6] Ji her parçeyek kalluse bi rêkxistina rêjeya oksîn û sîtokînên hawirdorê, riwekek nû tê çêkirin.[12]

Girêdanên derve

Çavkanî

  1.  Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., & Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.
  2.  SMauseph. (1998). Botany An Introduction To Plant Biology. Jones & Bartlett Pub
  3.  Taiz, L. and Zeiger, E. (2014) Plant Physiology. 6th edn. Sinauer Associates.
  4.  TBidlack, J.E., Jansky, S. and Stern, K.R. (2018) Stern’s introductory plant biology. 14th edn. New York, NY: McGraw-Hill.
  5.  Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.
  6.  Johnson, L. G. (1987). Biology. Dubuque, Iowa: Wm. C. Brown.
  7. Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., & Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,
  8. Aina O, Quesenberry K, Gallo M (2012). "Thidiazuron-Induced Tissue Culture Regeneration from Quartered-Seed Explants of Arachis paraguariensis". Crop Science. 52 (3): 555. doi:10.2135/cropsci2011.07.0367. S2CID 82510749
  9.  Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.
  10.  Bhatla, S.C. and A. Lal, M. (2019) Plant Physiology, development and metabolism Satish C Bhatla, Manju A. Lal. Singapore: Springer
  11. Taiz, L. et al. (2015) Plant physiology and development. 6Th ed.Sunderland, Massachusetts, U.S.A ISBN 9780197614235
  12.  Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).
  13. Glimn-Lacy, J., & Kaufman, P. B. (2006). Botany illustrated: Introduction to plants, major groups, flowering plant families (2nd ed.). Janice Glimn-Lacy and Peter B. Kaufman.
  14. Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., & Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.
  15. Britannica Editors. "cytokinin". Encyclopedia Britannica, 16 Jan. 2025, . Accessed 12 August 2026.
at No comments:
Labels: , , , ,

2026/08/01

Oksîn

 


Oksîn (bi înglîzî: auxin) navê gelemperî yê komek hormonên riwekan e ko di merîstema lûtkeyî, pelên ciwan û fêkiyan de tên berhemkirin, kar dikin bo rêkxistina geşebûn û peresîna riwekê û bersîvdana berevçûna ronahiyê û berevçûna erdê.

Hormonên riwekan komek madeyên kîmyayî yên endamî ne ko wek sînyalên kîmyayî di nav riwekê de tên veguhaztin û dema ji hêla xaneyên armanc ve têne wergirtin, dibin sedema çêbûna bertekan di riwekê de[1] Hormon bandor li ser geşebûn û peresîna riwekan dikin, loma, hormonên riwekan wekî molekulên rêkxerê geşebûnê jî tên navkirn.

Geşebûn û peresîna riwekan ji aliyê neh hormonên sereke ve tê rêkxistin.‌[2]

Oksîn, sîtokînîn, gîberelîn, etîlen, asîda absîsî, brassinosteroîd (brassinosteroid), jasmonat (jasmonate), asîda salîsîlî û strîgolakton (strigolactone)

Puxte

Di koma oksînê de hormona herî girîng asîda asetî ya îndol e .

Oksîn navê gelemperî yê komek hormonên riwekê ye. Ango oksîn çendan cor hormon lixwe digire. Di koma oksînê de hormona herî girîng asîda asetî ya îndol e (bi înglîzî: indoleacetic acid (IAA)). Asîda asetî ya îndeol(AAÎ) ji asîda amînî ya trîptofan an jî ji hilweşîna karbohîdratên bi navê glîkosîd çêdibin.[3]

Awêteyên ko çalakiya wan a biyolojîkî mîna ya AAÎ ye, anko dikarin di koleoptîl û qedê de dirêjbûna xaneyan han bikin, di qelem û pelên qetandî de çêbûna regên palpiştî han bikin, bi hevkariya sîtokînan di çandiniya şaneyên riwekê de dabeşbûna xaneyan han bikin û karên din ên ya bi AAÎ ve tekîldarin, bi cih bînin, di nav koma oksînê de tên polenkirin.[4]

Peyva oksîn ji peyva “auxein” a yewnanî ya ko tê wateya “geşe bûn” hatiye çêkirin. Oksîn hormonên sereke ne û berpirsiyar in ji bo dirêjbûna xaneyan di berevçûna ronahiyê û berevçûna erdê de. 

Herwisa hormonên oksînê guherîna merîstemê bo şaneya lûleyî kontrol dikin, peresîn û rêzbûna pelan han dikin. Kulîlkdan, çêbûn û gihîştina fêkiyan û astengkirina pelweşînê bersîvdanên din ên riwekan in ko bi awayekî rasterast an jî nerasterat di bin kontrola oksînê de rû didin.[5] Gelek corên oksînan bi awayekî destkarî (sentetîk) tên çêkirin û wekî herbisîd (giyakuj) tên bikaranîn.[5] Bikaranîna bazirganî ya oksînê di baxçeyê riwekan de û ji bo hilberîna beran, berfireh e. Oksîn di qelemçandinê de, ji bo şînbûna regên teniştî di qelemên riwekan de wekî hormona regderxistinê tê bikranîn.[5]

Guhaztina Oksînê di riwekê de

Di hemû beşên riwekê de oksîn heye lê xestiya oksînê di hin beşan da zêdetir e. Di parzûna xaneyên riwekan de proteînên guhêzer hene û tevgera oksînê ya li derveyî xaneyan kontrol dikin. Ev proteîn berpirsin ji bo tevgera tekarasteyî ya oksînê.[6] Merîstema lûtkeyî ya ajê, pelên ciwan û fêkî , navendên herî çalak in bo berhemkirina oksînê ne.[7]Lê piraniya oksînê di lûtkeya ajê de tê berhemkirin û ji xaneyêk ber bi xaneya din, ber bi jêrê qedê ve tê guhaztin. Oksîn ji jorê riwekê ber bi jêrê riwekê ve bi yekarasteyî tê guhaztin. Ji vê guhaztina oksînê re tê gotin guhaztina cemserî (bi înglîzî: polar transport). Oksîn di riwekê de di saetek de bi qasî yek santîmetre cih diguhere.[8]Ji bo veguhaztina oksînê di xaneyên riwekê de enerjiya ATP tê bikaranîn.‌[9] Guhaztina tekarasteyî ya oksînê, di hin beşên riwekê de xestiya oksînê zêde dike, cudahiya xestiya oksînê jî di wê beşa riwekê de hin bersîvdanên taybet han dike.[6]

Rêbaza çalakiya oksînê

Oksîn di riwekê de derbirîna hezaran genên ko wekî “genên bersîvdana oksînê” (bi înglîzî: auxin-response genes) tên zanîn, han dike. Gava di hawirê de xestiya oksînê kêm e, proteînên bi navê “proteînên pestanbarê oksînê/IAA “ (bi înglîzî: Aux/IAA repressor proteins) di xaneyên riwekê de rê li ber derbirîna van genan digirin. Proteînên pestanbar bi girêdana proteînên çalakker li promotorên genê, rê li ber derbirîna genan digirin.

Gava xestiya oksînê bi têra xwe zêde ye, molekulên oksînê proteînên pestanbarê oksînê li ser kompleksek proteînê ya bi navê TIR1 dizeliqînin, ev rewş dibe sedema hilweşîna pestanbaran. Gava proteînên çalakker ji proteînên pestanbar rizgar dibin, derbirîna genên bersîvdana oksînê han dikin.[1]

Li gor xestiya wê an jî hewkarîgeriya wê ya bi hormonên din ve, bandora oksînê ya li ser riwekê guherbar e, dibe ko geşebûn û peresîna riwekê han bike an jî rê li ber geşebûna riwekê bigire.[9]

Bandora oksînê di riwekê de

Bi dirêjbûna xaneyê, ew beşa riwekê geşe dibe.

Dirêjbûna xaneyan

Gava di xaneyê de xestiya oksînê zêde dibe, pompeyên protonê yên li ser parzûna xaneyê hê pirtir dixebitin, loma asîdîbûna dîwarê xaneyê zêde dibe û proteînên bi navê ekspansîn çalak dibin. Ekspansîn bendên çaperest ên di navbera rîşalokên selulozê diqetînin.Bi serbestmayîna rîşlokan, dîwarê xaneyê çemînbar dibe, xane gava ji derve av werdigire, pestoya turgorê di nav xaneyê de bilind dibe, loma xane piçek dirêj dibe.[1]

Zalbûna lûtkeyî

Di hin riwekan de ji ber zalbûna lûtkeyî (bi înglîzî: apical dominance) gopikên teniştî di qonaxa mitbûnê de dimînin, ji teniştê qedê riwekê de çiqilên (şax) nû şîn nabin û riwek ji merîstema lûtkeyî ber bi jor ve dirêj dibe. Di van riwekan de heta ko gopika lûtkeyî hebe, gopikên teniştî bi awayekî sinordar şîn dibin. Zalbûna lûtkeyî ji ber hebûna oksînê ya di gopika lûtkeyî de ye. Oksîna di gopika lûtkeyî de hatiye berhemkirin, rê li ber geşebûna gopikên teniştî yên nêzîkê xwe digire, loma çiqilên nû çênabin. Heke beşa merîstema lûtkeyî were birrîn, berhemanîna oksînê jî li wê beşê radiweste û çiqilên nû ji gopikên teniştî geşe dibin. Ne tenê hormona oksîn, lê hormonên wekî etîlen û sîtokînîn jî di zalbûna lûtkeyî de cih digirin.[6]

Oksînên sirûştî

Çar oksînên sereke bi awayekî sirûştî di riwekan de tên çêkirin.[9]

1) Asîda asetî ya îndol (AAÎ): Di nav oksînan de hormona herî çalak û bi bandor e. Li gor hormonên din, pêkhateya kîmyayî ya AAÎ-yê sade ye, loma di laboratuvaran de jî bi hêsanî tê çêkirin û wekî giyakuj di baxçe û zeviyan de tê bikaranîn.[4]

2) Asîda asetî ya fenîl (bi înglîzî: phenylacetic acid (PAA)), bi gelemperî di riwekê de ji AAÎ-yê zêdetir tê dîtin lê ne bi qasî hormona AAÎ çalak e.

3) Asîda asetî ya 4-kloroîndol (bi înglîzî:4-chloroindoleacetic acid (4-chloroIAA) ) dema zîldana tovê, di tovên hin riwekan de tê dîtin. (wekî mînak, tovê fasuliyê)

4) Asîda buterî ya îndol (bi înglîzî: indolebutyric acid (IBA)) di pelên garisê û hin riwekên dulep de çêdibe. Di baxçewaniyê de ji bo pirbûna vejetayî tê bikaranîn, di qeleman de çêbûna regên palpiştî han dike.

Oksînên destkarî

Oksînên destkarî, madeyên kîmyayî yên kopyayên oksînan in ko ji aliyê mirovan ve hatine çêkirin. Wekî mînak, asîda asetî ya 2,4-dîklorofenoksî (bi înglîzî: 2,4-dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D)) û asîda asetî ya 2-metîl-4 klorofenoksî (bi înglîzî: 2-methyl-4-chlorophenoxyacetic acid (MCPA )). Li gel hormonên destkarî hin hormonên sirûştî jî di laboratuvaran de tên berhemkirin.

Bikaranîna oksînan di pîşesaziyê de

Di warê pîşesaziyê de gelek corên oksînên sîrûştî û yên destkarî tên bikaranîn. Wekî mînak, firingiyên di serayê (gulxane) de tên çandin, bi oksînên destkarî, geşebûna fêkiyên xwe wekî firingiyên baxçeyan derve bi asayî didomînin. Li baxçe û zeviyan de bikaranîna oksînê, dema çêbûn û geşebûna fêkiyan rêk dixe, hemû fêkî bi hev re diperisin, bi vî awayî hemû fêkî bi carek ve tên berhevkerin. 

Hin riwekên bêtov, mînak, xiyarê bêtov, bi oksînê dikarin ji kulîlka nehatiye perîn (polen û hêkoke yek nebûne) fêkiyê bêtov çêbikin.[5] Oksîna sirûştî ya asîda butrî ya îndol, di pirbûna vejetayî ya riwekan a bi qelemçandinê de, ji bo çêbûna regên palpiştî tê bikaranîn. Pel an jî çiqil (qelem) ji riwekê tên birrîn û li cihê jêkirî oksîn tê lêxistin, paşê qelem tên çandin nav axê, demek şûnve ji nêzîkê cihê jêkirî de regên palpiştî şîn dibin.[8] Hinek ji oksînên destkarî jî wekî giyakuj (herbisîd) tên bikaranîn. Wekî mînak, asîda asetî ya 2,4-dîklorofenoksî ji bo jinavbirina giyayên dulep tê bikaranîn. Riwekên yeklep ên wekî garis (lazût) dikarin vê oksîna destkarî bi lez bêçalak bikin, lê riwekên dulep nikarin û ji ber xestiya bilind a hormonê dimirin.[8]

Girêdanên derve

Çavkanî

  1.  Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).
  2.  Taiz, L. et al. (2015) Plant physiology and development. 6Th ed.Sunderland, Massachusetts, U.S.A ISBN 9780197614235
  3.  Barrington, Ernest J.W.. "hormone". Encyclopedia Britannica, 8 Jul. 2026, [1] Accessed 31 July 2026.
  4.  Taiz, L. and Zeiger, E. (2014) Plant Physiology. 6th edn. Sinauer Associates.
  5.  Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., & Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,
  6.  Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.
  7.  SMauseph. (1998). Botany An Introduction To Plant Biology. Jones & Bartlett Pub
  8.  Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.
  9.  TBidlack, J.E., Jansky, S. and Stern, K.R. (2018) Stern’s introductory plant biology. 14th edn. New York, NY: McGraw-Hill.
at No comments:
Labels: , , , , ,
Subscribe to: Posts (Atom)